Et fiyatlarındaki artış ve besi çiftliklerindeki hayvan sayısının azalması

Hayvancılıkta İthalat Kararı Sektörü Böldü

Et fiyatlarındaki artış ve besi çiftliklerindeki hayvan sayısının azalması, hükümeti yeniden ithalat kapısını açmaya yöneltti. Ancak bu kez yalnızca besi hayvanı ithalatına izin veriliyor. Karar, et fiyatlarındaki artışı durdurmayı hedefliyor; bazı kesimler ise uzun vadeli etkilerden endişeli.

2010’dan Farklı Bir Model

2010 yılında karkas etin kilosu 18 liranın üzerine çıkınca hükümet önce kasaplık canlı hayvan, ardından besilik hayvan, sonrasında da karkas et ithalatına izin vermişti. 2010-2012 döneminde yaklaşık 3 milyar dolarlık canlı hayvan ve et ithal edildi. İç piyasada fiyatların düşmesi üzerine yerli besiciyi korumak için gümrük vergileri yükseltildi ve ithalat fiilen durdu.

Bugünkü tablo ise farklı bir modelle ele alınıyor. İthalat yapacak işletmelerin kapasitelerinin yüzde 60’ı kadar yerli hayvana sahip olması zorunlu. İthalat izni yalnızca kalan yüzde 40’lık kısım için veriliyor. Böylece yüzde 40 ithal, yüzde 60 yerli hayvan dengesiyle piyasada istikrar sağlanması ve et fiyatlarındaki artışın durdurulması hedefleniyor.

Önceki dönemde sıfır olarak uygulanan gümrük vergisi bu kez yüzde 15 olarak planlanıyor. İthal edilecek hayvanların azami ağırlığının 300 kilo, en fazla 12 aylık olması gibi ek koşullar da getiriliyor.

Sektör İkiye Bölündü

Hükümetin kararıyla sektörde görüş ayrılığı ortaya çıktı. Kararı destekleyenler olduğu kadar karşı çıkanlar da var.

İthalat Gerekli mi?

Türkiye’nin en büyük besi çiftliklerinden Saray Çiftliği’nin genel koordinatörü Nadir Yürüktümen, ithalat kararının geç alınmış ama doğru bir karar olduğunu düşünüyor. Bu modelle ithalatın kalıcı ve uzun süreli olacağını, ancak sınırlamaların değişkenlik gösterebileceğini belirtiyor.

Yürüktümen’e göre miktar, yerli menşeli besilik dana sınırlaması ve fon uygulaması, yerli üreticileri korumanın yanı sıra gelişen tüketimi karşılayacak tedbirler içeriyor. En önemli konunun ise yerli ve ithal fiyatın iç pazar dengesine göre aşırı dalgalanmalar oluşmadan müdahale edilebilir ve sürdürülebilir hale getirilmesi olduğunu söylüyor. Üretici ve tüketici dengesini koruyabilmek için uygun bir model ortaya konulduğunu ifade ediyor.

Saray Çiftliği, 40 bin adetlik işletme kapasitesine ve 10 bin 500 adet hayvan varlığına sahip. Bakanlığın belirlediği sınırlamalar çerçevesinde kapasitesini zaman içinde tamamlamayı hedefliyor.

Rakamlar Gerçeği Yansıtıyor mu?

Türkiye’nin büyükbaş hayvan sayısı son yıllarda artış gösteriyor. 2011 yılında 12 milyon 484 bin olan hayvan sayısı, 2013 yılında 14 milyon 533 bine yükseldi. Ancak bazı sektör temsilcileri bu rakamın bakanlığın küpe sayısına dayalı olduğunu, fiziki olarak böyle bir hayvan varlığından söz edilemeyeceğini savunuyor.

Bu kişiler, rakam doğruysa karkas fiyatlarının son bir yılda neden yüzde 30 yükseldiğini soruyor. İthalat kararında yeterli olmayan hayvan varlığı nedeniyle karkas fiyatlarındaki durdurulamayan artışın etkili olduğunu vurgulayan sektörün ileri gelenleri, besilik dana ithalatını en doğru ithalat şekli olarak değerlendiriyor.

Karşıt Görüşler de Var

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar bu görüşe katılmıyor. Türkiye’de hayvan varlığının ve et üretiminin arttığını, hayvan ithalatına ihtiyaç olmadığını savunuyor.

Bayraktar, her an ithalat yapılacak söylemlerinin, sürekli yapılan baskıların ve neticede gerçekleşen ithalatın üreticileri ve piyasayı tedirgin ettiğini, piyasadaki istikrarı olumsuz etkilediğini söylüyor.

Tüm Süt Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD) İkinci Başkanı Nejat Deveci de ithalatı gerektirecek bir durum olmadığını düşünüyor. Süt üreticilerinin çiğ süt üretiminden para kazanmaya başladığında yatırımlarını büyüteceğini ve hayvan sayılarında ciddi artışlar olacağını belirtiyor.

Deveci, çiğ sütte yem paritesine göre bir fiyat belirlenip sürdürülebilir bir üretim planlanırsa besi için ithalata gerek kalmayacağını ifade ediyor. Şu anki et fiyatlarının olması gereken seviyede olduğunu ve ithalatı gerektirecek bir durum bulunmadığını söylüyor.

Büyük kapasiteli besicilerin ithalatta uzun vadede zararlı çıkacağını düşünen Deveci, bugünkü karkas fiyatlarına göre yapılacak ithalatın altı ay sonra piyasadaki et fiyatlarının maliyetlerin altına inmesine sebep olacağını belirtiyor. Rusya’ya et ve et ürünleri ihracatı gerçekleşmezse büyük besicilerin bu işten zarar görebileceğini söylüyor. Yapılacak besilik dana ithalatının Avrupa üreticisini desteklemenin ötesine geçmeyeceğini savunuyor.

Öte yandan süt hayvancılığı yapan ve erkek buzağıları besicilere satan işletme sahiplerinin de ithalatın yerli üretime zarar vereceğini belirterek tepki gösterdiği ifade ediliyor.

Et Fiyatı Düşer mi?

Bereket Döner Satınalma Müdürü Kemal Bozkuş, kararın hem yerli üreticiyi hem besiciyi hem de tüketiciyi bir anlamda koruma altına aldığını belirtiyor. Sanayicinin gelen zamları piyasaya uygulayamadığı için ciddi zarar gördüğünü söylüyor.

Bozkuş, ithalat sonrası dengeye oturması planlanan et fiyatlarıyla birlikte sanayicinin de halen yüzde 40-50 olan kapasite kullanımını artıracağını ve atıl kapasitesini çalıştırarak çok daha verimli üretim yapacağını ifade ediyor.

Besilik hayvan ithalatı kararı, et fiyatlarının düşmesi için değil durması için alınmış bir karar. Bu karar sonrası şu an için fiyatların durduğu görülüyor. Önümüzdeki günlerde 1-2 TL düşmesi de muhtemel.

Ancak Bozkuş, halen 21-22 TL civarında seyreden karkas fiyatlarının Türkiye’de olması gereken seviye olarak görülen 17-18 TL’ye düşmesi için en az 9-12 ay beklenmesi gerektiğini söylüyor. Bunun ithal edilecek besilik dananın kesime gelmesi için gerekli süre olduğunu belirtiyor. Hayvan varlığında yeterli miktara ulaşıldığında, Avrupa’daki gibi enflasyon oranında gelen zamların ne üreticiyi ne de tüketiciyi rahatsız etmeyeceğini ekliyor.

Türkiye’de 2010-2012 döneminde 2,2 milyar dolarlık canlı hayvan ithalatı gerçekleşmişti. 2014 yılı içinde şu ana kadar gerçekleştirilen büyükbaş hayvan ithalatının 63 milyon dolar seviyesinde olduğunu belirten Türkiye Ziraatçiler Derneği Başkanı İbrahim Yetkin, ithalatta 2012 yılından itibaren hızlı bir düşüş yaşandığını söylüyor. İthalatın yıl sonunda 100 milyon doların altında kalacağını düşünüyor.

Hayvanlar Nerelerden Alınacak?

Besilik hayvan ithalatı genelde ABD, Brezilya, Avustralya, Uruguay, Arjantin, Almanya, Çek Cumhuriyeti, İtalya, Macaristan, Slovakya, Estonya, Litvanya ve Letonya’dan yapılıyor. Avrupa Birliği ülkelerinden besilik dananın Türkiye’ye tesliminin canlı ağırlık olarak kilo başına 4 Euro’ya mal olması bekleniyor. Latin Amerika ülkelerinden özellikle Uruguay, Brezilya ve Arjantin’den ise besilik dananın canlı olarak kilosunun 5,5 dolara mal edileceği tahmin ediliyor.